Nieuw onderzoek brengt geuren van Friesland in kaart
Subsidie voor innovatief project op het snijvlak van erfgoed, geur en ontwerp
Hoe ruikt Friesland? Wat is ‘Fries geurerfgoed’? En: wie bepaalt eigenlijk welke geuren als erfgoed erkend worden? In het nieuwe onderzoeksproject Een Neus voor Erfgoed bundelen onderzoekers, ontwerpers en parfumeurs hun krachten om de geuren van Friesland te onderzoeken, documenteren en ten neuze te brengen. Op 24 maart 2026 vindt de lancering van het project plaats, in Museum Joure.
Steeds meer mensen beseffen hoe belangrijk geuren zijn voor onze herinneringen, gevoelens en identiteit. Toch is geur in het erfgoedveld nog nauwelijks zichtbaar of tastbaar. Een Neus voor Erfgoed – een samenwerking tussen KNAW Humanities Cluster (Meertens Instituut en NL-Lab), Fryske Akademy en IFF (International Flavors & Fragrances) – wil daar verandering in brengen door geur een volwaardige plek te geven binnen erfgoedonderzoek, musea en archieven.
Het project, dat loopt van februari 2026 tot juni 2027 onder leiding van NOSE lid Inger Leemans (hoogleraar Cultuurgeschiedenis en hoofdonderzoeker van NL-Lab), ontvangt subsidie van CLICKNL, het kennis- en innovatienetwerk voor de creatieve industrie. Binnen het project worden innovatieve methoden ontwikkeld waarin wetenschap, creatief ontwerp en participatie samenkomen.
Waarom Friesland? Friesland vormt een interessante actuele casus, omdat daar in 2025 ‘de geuren en geluiden van het Friese platteland’ zijn opgenomen in de erfgoedagenda van de Provincie Fryslân. Dit initiatief roept fundamentele vragen op: wat verstaan we eigenlijk onder ‘de geuren van Friesland’? Zijn
dat de geuren van koeienstallen en het Wad? Of van suikerbrood, dúmkes, kruidenbitters, teunisbloemen, it stjonkfabryk, of houtsnijden? Jarre, broeirook, skiepperook, of boskrook? Hoe kunnen deze historische geurlandschappen en steeds vervliegende geuren worden vastgelegd?
Hoe onderzoek je erfgoedgeuren? Wat geurerfgoed is, bepaal je niet van bovenaf. In Een Neus voor Erfgoed gaan onderzoekers dan ook samen met verschillende Friese gemeenschappen op zoek naar karakteristieke Friese geuren – van plattelandsgeuren, fabriekswalmen en waterculturen tot streekgerechten en ambachten. Iedereen is uitgenodigd om mee te doen. Het onderzoek verkent daarbij zelfs niet-menselijke perspectieven: wat is geurerfgoed beroken vanuit de neus van koeien, schapen of andere dieren?
Om dit te onderzoeken zal het project een vragenlijst uitzetten, de archieven induiken, geurspeurtochten ondernemen, ruiksessies en neusconversaties organiseren. Ook zal het project historische geuren laten ‘reconstrueren’. Een nieuwe uitdaging voor parfumeurs: want hoe ontwerp je eigenlijk de geur van moddersloten, de Wadden, schapenstallen, een koffiefabriek, eeuwenoude kerkjes, zeilen op de meren, schaatsen op natuurijs, of…?
Ontwerpen om over geur te praten Omdat geurervaringen vaak moeilijk onder woorden te brengen zijn, ontwikkelt het project, in samenwerking met creatief ontwerper Lotte Meeuwissen, een interactieve ‘geurtafel’ die mensen uitnodigt om te ruiken en geurbelevingen te delen. Deze geurtafel zal op tour gaan door de provincie om kennis op te halen bij verschillende gemeenschappen.
Erfgoedgeuren ten neuze brengen
Na de onderzoeksfase zal de tafel ook worden ingezet in musea om bezoekers het geurerfgoed van Friesland te kunnen laten besnuffelen.
Meerwaarde voor erfgoed en creatieve industrie Het project levert nieuwe kennis op voor erfgoedprofessionals, beleidsmakers en creatieve bedrijven. De resultaten helpen om geur bewuster in te zetten voor educatie, beleving en communicatie binnen de culturele en creatieve sector.
Praktische informatie
Datum en tijd: Dinsdag 24 maart 2026, 14.00–16.30 uur
Locatie: Museum Joure, Museumstraat 2, 8501 CD Joure
Aanmelden: Toegang is gratis, maar aanmelden noodzakelijk (graag uiterlijk 17 maart 2026).
Ticket is inclusief museumentree. Meld je hier aan via Eventbrite.
Partners Een Neus voor Erfgoed is een samenwerking tussen:
- KNAW Humanities Cluster (Meertens Instituut & NL-Lab)
- Fryske Akademy
- IFF (International Flavors & Fragrances)
- Lotte Meeuwissen